Geslachtsregistratie wijzigen in Nederland: stappenplan (2026)

Wil je dat je officiële geslacht (M/V) en eventueel je voornamen aansluiten bij wie je bent? In Nederland kan dat via een vaste route: eerst een deskundigenverklaring, daarna een afspraak bij de burgerlijke stand, en vervolgens nieuwe identiteitsdocumenten. Voor een “X” loopt het (nu) anders: dat gaat via de rechtbank.

Deze gids is praktisch: je krijgt een routekaart, stappenplan, kostenoverzicht en checklists voor “vóór” en “na” de wijziging. Geen juridisch advies: check altijd ook de informatie van je eigen gemeente.

Snel overzicht

M/V wijzigen: deskundigenverklaring (max. 6 maanden oud) → afspraak burgerlijke stand (geboorteplaats of Den Haag) → BRP → nieuwe ID’s.
Voornamen wijzigen: vaak gratis mee te nemen bij dezelfde afspraak als je M/V wijzigt; alleen voornaam wijzigen kan ook via de rechtbank (aparte route).
X (non-binair): momenteel via de rechtbank; uitkomst en eisen verschillen per zaak.
Let op: na verwerking zijn oude paspoort/ID/rijbewijs niet meer geldig. Plan dit (reizen, contracten, werk).

Kies je route (wat wil je precies aanpassen?)

Wat wil je wijzigen?	Route	Waar regel je het?	Typische kosten	Doorlooptijd (grof)
M ↔ V (juridisch geslacht)	Deskundigenverklaring + burgerlijke stand	Geboortegemeente (NL) of Den Haag (geboren buitenland)	Verklaring + nieuwe ID’s	Weken tot ~1–2 maanden (gemeente-afhankelijk)
Voornamen (mee wijzigen)	Meestal tegelijk met M/V	Bij dezelfde afspraak burgerlijke stand	Vaak €0 voor de registratie (wel nieuwe ID’s)	Meeloop met M/V-route
Alleen voornaam (zonder M/V)	Rechtbank (verzoekschrift)	Via advocaat / rechtbank	Advocaat + griffie (mogelijk gesubsidieerd)	Meestal weken–maanden
X (non-binair) op documenten	Rechtbank	Via advocaat / rechtbank	Juridische kosten (mogelijk gesubsidieerd)	Maanden (zaak-afhankelijk)

Twijfel je? Kies dan eerst wat het belangrijkste is voor jou (alleen naam, of ook geslacht, of X). Dat bepaalt welke documenten je nodig hebt en waar je moet beginnen.

Stap 0: check de voorwaarden

Voor M/V wijzigen via de gemeente

Leeftijd: meestal 16 jaar of ouder (gemeenten vermelden dit expliciet in hun voorwaarden).
Deskundigenverklaring: verplicht en op de dag van je afspraak maximaal 6 maanden oud.
Waar je het regelt:
- Geboren in Nederland: bij de gemeente waar je geboorteakte ligt (je geboorteplaats/gemeente).
- Geboren in het buitenland: vaak via de gemeente Den Haag (met voorwaarden, o.a. legaal verblijf).

Voor X (non-binair)

Een X is (nu) niet hetzelfde traject als M/V. In de praktijk vraagt men dit via de rechtbank. Verwacht maatwerk: per zaak kan het verschillen welke onderbouwing nodig is en hoe lang het duurt.

Stap 1: deskundigenverklaring regelen (voor M/V)

De deskundigenverklaring bevestigt dat je de wijziging goed overziet en dat je overtuiging duurzaam is. Alleen aangewezen deskundigen (artsen/psychologen/psychotherapeuten met aanwijzing) mogen deze verklaring afgeven.

Waar vind je een deskundige?

Zoek in het overzicht van aangewezen deskundigen (CIBG/overheid).
Ben je in zorg bij een genderteam? Vraag of zij de verklaring kunnen regelen of doorverwijzen.

Praktische tips (voorkom vertraging)

Plan je afspraak bij de gemeente pas als je de verklaring bijna binnen hebt (geldigheid: 6 maanden).
Vraag vooraf naar wachttijd, kosten en of er één of meerdere gesprekken nodig zijn.
Check of je gemeente kosten (deels) vergoedt; dat kan je keuze beïnvloeden.

Stap 2: afspraak bij de burgerlijke stand

Wat neem je mee?

Geldig identiteitsbewijs.
Deskundigenverklaring “wijziging geslacht” (maximaal 6 maanden oud).
Eventuele documenten die je gemeente vraagt (bijv. verblijfsdocument bij niet-NL nationaliteit).

Waar moet je zijn?

Geboren in Nederland: burgerlijke stand van je geboortegemeente (waar je geboorteakte is opgemaakt/ingeschreven).
Geboren in het buitenland: vaak burgerlijke stand Den Haag (check de specifieke voorwaarden).

Voornamen tegelijk wijzigen (slim, vaak gratis)

Veel routes laten toe om je voornamen meteen mee te wijzigen tijdens dezelfde afspraak. Dat scheelt tijd, extra administratie en later opnieuw je documenten aanpassen.

Wat gebeurt er administratief?

De wijziging wordt als latere vermelding/aantekening aan je geboorteakte toegevoegd. Je oorspronkelijke akte blijft bestaan, maar vanaf dat moment moeten overheidsinstanties je nieuwe gegevens gebruiken. Vraag om een schriftelijke bevestiging/uitdraai voor je eigen administratie.

Stap 3: BRP, nieuwe ID’s en het “ID-gat”

BRP verwerking

Na de wijziging wordt dit verwerkt in de Basisregistratie Personen (BRP) van je woongemeente. Sommige instanties krijgen de update automatisch via BRP, maar lang niet alles.

Belangrijk: oude documenten worden ongeldig

Na verwerking zijn je oude paspoort/ID-kaart/rijbewijs (en soms verblijfsdocument) niet meer geldig. Dat betekent: plan geen kritieke zaken precies in deze periode (reizen, hypotheek, nieuw contract, exameninschrijving).

Checklist: direct daarna aanvragen

Nieuw paspoort of ID-kaart
Nieuw rijbewijs (als je er één hebt)
Eventueel: nieuw verblijfsdocument (IND-route is apart)

Kosten & vergoeding (wat betaal je écht?)

De wijziging zelf (de aantekening bij de geboorteakte) is meestal gratis. De kosten zitten vooral in (1) de deskundigenverklaring en (2) nieuwe documenten. Steeds meer gemeenten hebben een regeling om (een deel van) deze kosten te vergoeden.

Kostensoort	Wanneer ontstaat het?	Wie betaalt?	Waar op letten
Deskundigenverklaring	Vooraf, vóór de afspraak burgerlijke stand	Jij (soms vergoeding)	Vraag naar tarief, wachttijd, en of je gemeente vergoedt
Nieuwe ID-kaart / paspoort	Na BRP-update	Jij (soms vergoeding)	Budgetteer ook rijbewijs en extra uittreksels
Rijbewijs	Na wijziging	Jij (soms vergoeding)	Niet vergeten: rijbewijs wordt ook ongeldig
Rechtbankkosten (alleen voornaam / X)	Bij rechtbankroute	Jij (mogelijk gesubsidieerd)	Check “toevoeging” (gesubsidieerde rechtsbijstand)

Route X (non-binair): wat kan er nu wél?

Voor een X op je documenten bestaat (nu) geen simpel “gemeente-loket”-traject zoals bij M/V. In de praktijk wordt dit via de rechtbank gevraagd. Dat is juridisch maatwerk.

Wat je realistisch moet verwachten

Je hebt meestal juridische hulp nodig (advocaat/verzoekschrift).
De rechtbank kan vragen om onderbouwing van je situatie en het belang van de wijziging.
Doorlooptijd is vaak langer dan bij M/V.

Tip: begin met betrouwbare uitleg en voorbeelden van de route (en laat je daarna pas “verkopen” door commerciële partijen).

Praktische checklists (vóór en ná)

Checklist vóór je begint

Kies route: M/V, alleen voornaam, of X.
Check voorwaarden van je geboortegemeente (en/of Den Haag als je in het buitenland bent geboren).
Maak een map met: ID, (kopieën), eventuele verblijfsdocumenten, afspraken, bevestigingen.
Plan “rusttijd” rond het ID-gat (geen reizen/contracten in die weken).
Check of je gemeente kosten vergoedt en wat je daarvoor moet bewaren (bonnen/facturen).

Checklist ná de wijziging (deadnaming voorkomen)

Gemeente/BRP: check of verwerking klopt (MijnOverheid).
Zorgverzekering en huisarts/apotheek: pas gegevens aan.
Bank(en), werkgever, onderwijsinstelling(en), pensioen, DigiD/2FA accounts.
Abonnementen en contracten (telecom, energie, huur/hypotheek).
Diploma’s/certificaten: vraag beleid op (soms heruitgifte, soms aantekening).

FAQ

Moet ik medische behandeling hebben gehad om M/V te wijzigen?: Nee, de juridische wijziging is niet afhankelijk van een operatie. Wel is er doorgaans een deskundigenverklaring nodig.
Kan ik mijn voornamen gratis wijzigen?: Vaak wél als je dit tegelijk met de M/V-wijziging bij de burgerlijke stand doet. Alleen voornaam wijzigen is meestal een rechtbankroute.
Ik ben niet in Nederland geboren. Kan ik het hier regelen?: Vaak kan dit via Den Haag, maar er gelden voorwaarden (o.a. verblijf en documenten). Check altijd de officiële pagina van Den Haag.
Hoelang duurt het totaal?: Dat hangt vooral af van wachttijd voor de deskundigenverklaring en de verwerking door je gemeente. Reken op weken tot enkele maanden.
Wat kost het ongeveer?: De registratie zelf is vaak gratis, maar je betaalt meestal voor de deskundigenverklaring en nieuwe ID’s. Sommige gemeenten vergoeden (een deel).
Wat is het “ID-gat” precies?: De periode waarin je oude documenten niet meer geldig zijn, terwijl je nieuwe nog aangevraagd/verwerkt worden. Plan hieromheen.
Kan ik naar “X” zonder deskundigenverklaring?: Bij X is de route anders (rechtbank). De exacte eisen verschillen per zaak; laat je juridisch adviseren.
Worden alle organisaties automatisch aangepast na BRP-update?: Nee. Overheid/BRP-koppelingen vaak wel, maar banken, werkgevers, scholen en veel diensten moet je zelf informeren.

Glossarium (7 termen)

Deskundigenverklaring: Verklaring van een aangewezen deskundige die nodig is om M/V juridisch te wijzigen via de burgerlijke stand.
Burgerlijke stand: Gemeentelijke afdeling die akten beheert (o.a. geboorteakte) en wijzigingen registreert.
Geboorteakte: Officiële akte met je geboortegegevens; wijzigingen komen als latere vermelding erbij.
Latere vermelding / aantekening: Toevoeging aan de geboorteakte waarmee de wijziging officieel wordt.
BRP (Basisregistratie Personen): Registratie waarin je persoonsgegevens staan; veel instanties halen hier gegevens uit.
Toevoeging: Gesubsidieerde rechtsbijstand (bij laag inkomen/vermogen) die juridische kosten kan verlagen.
Non-binair / X: Genderidentiteit buiten uitsluitend man/vrouw; in NL wordt “X” vaak via rechtbank gevraagd.

Laatste check: februari 2026. Regels en gemeentelijke vergoedingen kunnen veranderen—controleer altijd de meest recente info bij je gemeente.